درد بيسانطرى كه جزء معيّن آن بعض حيوانات صغار و متحركات در آب است و از شروط وجود آن سم است گرم بودن بسيار و تغيير دفعى هوا و اجتماع مردم در مكانهاى تنگ و بيشتر در بلاد حارّه ظاهر مىگردد و وبائى و به حلق سرايت مىكند و نيز گفته‌اند در سبب اين سم محتمل است از مواد حيوانية متعفنه متولد شود و مىگوئيم چون در سبب اين ديسانطرى اطبّاء جديده مردّداند كه چه سمّى است در علاج آن نيز همين ترديد خواهد بود و گفته‌اند بر سه قسم است اين ديسانطرى اوّل آندسيك يعنى بلدى دوم اپيدميك يعنى وبائى سيّم اسپراديك يعنى عارض يك نفر كه در اثر سرماخوردگى و آبهاى بد و ميوه‌هاى نارس است و اين دى سانطرى در امعاء غلاظ ظاهر مىگردد بخصوص در مستقيم و در آفات تشريحيّة نوشته‌اند كه اوّل در غشاء مخاطى روده مواد نزله شديده ظاهر گشته سرخ شده و مائيّت در آن نفوذ مىكند و جدار معاء ضخيم گشته و فاسد شده زخم مىگردد ممكن است كه زخم روده روده را سوراخ كند و گاهى قرحه و زخم روده خوب شده روده تنگ مىگردد در علامات ديسان‌طرى است علائم ديسانطرى چهار است اوّل درد تمام شكم و در نشيمنگاه و در عجز دوم تزحّر مستقيم از تقاضاى دائمى تغوّط سيّم براز خونى بلغمى كه با اغشيه كاذبه است